In de Burchardikirche in Halberstadt heeft woensdagmiddag 5 augustus de zeventiende klankwisseling plaatsgevonden in de uitvoering het orgelwerk Organ²/ASLSP van John Cage. Aan het bestaande akkoord van zeven tonen werd de toon a’ toegevoegd.
advertentie
De klankwisseling, door de John-Cage-Orgel-Stiftung aangekondigd als ‘7to8’, vond om 15.00 uur plaats. De rol van ‘organist’ was weggelegd voor Christoph Hallegger, die al 25 jaar als bestuurder en fondsenwerver bij het project betrokken is.
Omdat hij de pijp vanwege een lichamelijke beperking niet zelf kon plaatsen, deed bestuursvoorzitter Anneli Borgmann dat. Zij plaatste pijp a1 – die ook van 2006 tot 2011 in het project klonk – met een door een doekje afgesloten labium. Hallegger bracht de pijp vervolgens tot klinken door met een koord het doekje uit de pijpmond te trekken.
De vorige wijziging in de samenstelling van het akkoord vond plaats in februari 2024. De eerstvolgende klankwisseling wordt over ongeveer veertien maanden verwacht.
639 jaar
De uitvoering van Organ²/ASLSP begon op 5 september 2001 en duurt volgens de huidige planning 639 jaar. Het slotakkoord moet in 2640 klinken. Daarmee geldt de uitvoering als het langzaamste en langstlopende muziekproject ter wereld.
De gekozen speelduur houdt verband met de orgelgeschiedenis van Halberstadt. In 1361 werd in in de Dom een groot blokwerkorgel voltooid. Het is het eerste orgel met klaviatuur met twaalftoons indeling, wat een belangrijke stap betekende in de ontwikkeling van het moderne toetsinstrument. Tussen dat jaar en de aanvang van het Cage-project liggen 639 jaar.
De afkorting ASLSP staat voor As Slow As Possible: zo langzaam mogelijk. John Cage (1929-1992) componeerde het werk oorspronkelijk in 1985 voor piano en maakte twee jaar later een versie voor orgel. Omdat een orgel tonen in beginsel onbeperkt kan laten voortklinken, ontstond de vraag hoe ruim de aanwijzing ‘zo langzaam mogelijk’ kon worden opgevat.
Speciaal orgel
Voor de uitvoering in Halberstadt werd een speciaal instrument gebouwd. Zandzakken houden de toetsen ingedrukt, terwijl een mechanische windvoorziening ervoor zorgt dat de tonen voortdurend blijven klinken. Bij een klankwisseling worden orgelpijpen toegevoegd, verwijderd of verwisseld. Een organist in de gebruikelijke betekenis komt er daarbij niet aan te pas.
De veranderingen vinden soms pas na meerdere jaren plaats. De momenten trekken bezoekers en media uit binnen- en buitenland. Ook rond de zeventiende klankwisseling organiseerde de stichting verschillende activiteiten in de Burchardikirche en het aangrenzende Cage-Haus.
Burchardikirche
De uitvoering vindt plaats in de voormalige kloosterkerk St. Burchardi. Het gebouw werd omstreeks het jaar 1050 gesticht en kende na de Reformatie uiteenlopende bestemmingen. Zo deed de kerk onder meer dienst als opslagplaats en als varkensstal. Dankzij het Cage-project kreeg het gebouw opnieuw een culturele bestemming.
De langdurige uitvoering wordt mede gefinancierd door donateurs. Zij kunnen een van de 639 jaarplaten in de kerk adopteren. Ook biedt de stichting voor 2.640 euro een zogenoemd Final Ticket aan voor het geplande slot van de uitvoering in op 4 september 2640.
Tot de volgende klankwisseling blijft in de Burchardikirche het achtstemmige akkoord klinken dat op 5 augustus is ontstaan.
