Het label Aeolus bewijst met deze dubbel-cd opnieuw dat het een van de voornaamste producenten van opvallende orgel-cd’s is. Met dit tweede deel van de integrale opname van het orgeloeuvre van Jean Guillou (1930-2019) wordt de luisteraar meegenomen op een fascinerende reis door een ongekend boeiende, avontuurlijke, maar vooral bevrijdende klankwereld.
advertentie
Als geen ander is Guillou’s sterleerling Zuzana Ferjenčiková, als gedreven ambassadeur van zijn muziek, in staat om haar luisteraars ervoor te winnen. Want laten we wel wezen: Guillou moet worden beschouwd als een van de meest invloedrijke en vernieuwende persoonlijkheden in de orgelkunst van de generatie na Olivier Messiaen.
Als leerling van Dupré brak hij met vrijwel alle geldende conventies en schiep hij een nieuwe klankwereld, die de luisteraar bij de lurven grijpt. De titel Colours and Shadows duidt die ervaring treffend aan.
Al in het jeugdwerk 18 Variaties Opus 3 laat Guillou, naast invloeden van Dupré, Bartók en Strawinsky, zijn onafhankelijke identiteit als kunstenaar gelden.
Jeux d’orgues
Een wereldpremière is de opname van de complete Jeux d’orgues Opus 34. Het is een cyclus van zeventien miniatuurcomposities met een speelduur van ongeveer twee minuten, vergelijkbaar met Beethovens Bagatellen. Elk deeltje draagt als titel een orgelregister of een combinatie van registers. Belangrijk is daarbij te bedenken dat Guillou zeer uitgesproken opvattingen had over orgelklank en de opbouw van een dispositie.
Orgels naar zijn ontwerp en inzichten, zoals in Alpe-d’Huez of de Parijse Saint.-Eustache, illustreren dat. Zuzana Ferjenčiková baseert zich bij haar uitvoering van de Jeux d’orgues op het manuscript van de componist. De oorspronkelijke uitgave uit 1983 door Universal Edition bevat slechts zeven delen; de resterende tien, nooit eerder gepubliceerde deeltjes, worden nu voor het eerst voor de luisteraar ontsloten.
Les Chants de Selma ontstond vanuit een improvisatie uit 1968, die Guillou speelde – en later noteerde – als eerbetoon aan de bemanning van de Apollo 8, de eerste bemande vlucht rond de maan. Het begin van het stuk lijkt door Liszt geïnspireerd. Een opvallende rol is weggelegd voor de chamadetrompet. Een kosmos vol geluid, een indringend crescendo als uitdrukking van de onvoorstelbare ruimte.
Ruim een half uur duurt Macbeth, le Lai de l’ombre (opus 84). Ook dit betreft een eerste cd-opname, waarbij Ferjenčiková het manuscript van de componist gebruikt. Het zijn zeventien stukken bij scènes uit de gelijknamige tragedie van Shakespeare. Guillou maakte in 2011 een herziene versie, die door Schott Music werd uitgegeven. Het is het laatste werk dat hij liet publiceren en tevens het hoogtepunt van deze dubbel-cd.
Deze werken worden afgewisseld met Guillou’s bewerkingen en transcripties van werken van Mozart. Veeleisend voor de speler, spannend voor de luisteraar. Het Adagio KV 546, behoort tot het meest mysterieuze dat Mozart schreef. De daarop volgende, zeer virtuoze fuga is een waar meesterwerk.
Twee locaties
De opnamen werden op twee locaties gemaakt. De eerste cd werd opgenomen in de kerk van Onze Lieve Vrouw van Gratiën in Sint-Pieters-Woluwe, een voorstad van Brussel. Het orgel werd in 1981 op advies van Guillou door Kleuker gebouwd, en later opnieuw geïntoneerd door Van den Heuvel. Met 46 stemmen op vier manualen en pedaal is het niet uitzonderlijk groot. De klank is helder en doorzichtig, maar ook expressief. Twaalf tongwerken van uiteenlopende soort, een rijk palet aan fluiten en vulstemmen en het ontbreken van een achtvoets register in het Pedaal maken het tot een bijzonder orgel.
De tweede cd is opgenomen in de kathedraal Notre-Dame de la Treille in het Noord-Franse Lille. Het orgel (102/IVP) is een ombouw door Klais van het orgel dat oorspronkelijk in Studio 104 van Radio France in Parijs stond. Guillou gaf daarop regelmatig concerten en was ook betrokken bij de reorganisatie van het instrument in 2007. Samen met Winfried Bönig verzorgde hij in 2008 ook de inspeling ervan. In Lille kreeg het orgel een hoogte van liefst 20 meter. Zou dat ook de oorzaak kunnen zijn van de kleine ontstemmingen die af en toe hoorbaar zijn?
Topprestatie
Zuzana Ferjenčiková levert met deze dubbel-cd een topprestatie. Met bewonderenswaardig zelfvertrouwen en grote muzikaliteit beheerst ze deze complexe muziek tot in de finesses. Haar gevoel voor dramatiek, voor poëzie en voor de grote lijn in de muziek laten je als luisteraar perplex achter. Maar er is nog meer: ook de teksten waarmee zij de verschillende werken toelicht, zijn heel verhelderend.
Van uitzonderlijke kwaliteit is bovendien de opname, die duidelijkheid combineert met een aangename beleving van de klank van de ruimte. Guillou’s muziek heeft dat nodig en krijgt het hier ook. Samenvattend: een cd waar de liefhebber van vernieuwende orgelmuziek én de professional niet omheen kunnen.
Colours and Shadows – Jean Guillou Organ Works Vol. 2
Guillou: 18 Variations Op. 3, Jeux d’orgues Op. 34, Chamades! Op. 41, Les Chants de Selma Op. 23, Säya ou l’Oiseau bleu Op. 50, Macbeth – le Lai de l’ombre Op.84; Mozart (arr. Guillou): Adagio and Rondo C minor KWV 617, Adagio and Fugue C minor KV 546.
Kleuker-orgel, Woluwe Saint-Pierre (Brussel, B), Notre-Dame des Grâces du Chant d’Oiseau, Gonzales-orgel, Cathédrale Notre-Dame de la Treille, Lille (F)
Aeolus – AE-11501, SACD, 2CD, TT 150’52, prijs € 29,99 | aeolus-music.com
