Het feit dat niet iedere orgelliefhebber opveert bij het horen van de naam Eugène Reuchsel, is begrijpelijk. Geboren in Lyon in 1900 is hij een generatiegenoot van Duruflé, Fleury, Langlais en Messiaen. Reuchsel was in Frankrijk vooral bekend als pianovirtuoos.
advertentie
Al op zestienjarige leeftijd behaalde hij aan het Parijse conservatorium een Premier Prix voor piano. Hij werd opgeleid door docenten uit de late romantische virtuozentraditie. Echte klaviertijgers waren dat, die zelf nog les van Chopin of Liszt kregen. Reuchsel, die in 1988 overleed, speelde meer dan 5.400 pianorecitals. Hij trad op in heel Europa, Amerika en in de Franse koloniën in Afrika. De schaarse opnamen die van zijn spel bewaard zijn gebleven, bevestigen dat hij een briljante pianist was.
Orgel
Over zijn orgelopleiding aan het conservatorium is weinig bekend. Wel verzorgde hij soms een orgelrecital, waarin hij dan vooral werk programmeerde van tijdgenoten als Vincent d’Indy en Jacques Ibert.
Reuchsel hechtte zeer aan het privéleven met zijn echtgenote. In hun villa in de Provence, hun favoriete regio, genoten ze van het uitzicht op de Middellandse Zee en de kleuren en geuren van het heerlijke landschap. In de woonkamer liet hij, naast twee vleugels, ook een pijporgel plaatsen.
Veeleisend
Het merendeel van Reuchsels composities is voor orgel geschreven. Een mogelijke reden dat ze weinig worden gehoord, is dat het technisch en muzikaal nogal veeleisende muziek is. Hij componeerde in een periode waarin anderen de grenzen van de tonaliteit en de ritmiek verlegden.
Zelf voelde hij zich meer thuis in een laatromantische klank, waarin een heel eigen akkoordgebruik en de toepassing van de heletoons-toonladder opvallen. Debussy is daarbij nooit ver weg.
Programmamuziek
De Promenades en Provence ontstonden tussen 1938 en 1973. Het is echte programmamuziek: reflecties op het landschap, bijzondere plekken, lokale gebruiken en folklore. Het is verhalende muziek, in de traditie van de Années de Pélérinage van Liszt.
Reuchsel geeft ruimte aan de verbeelding, gehuld in rijke samenklanken. Nergens grijpt hij terug op klassieke vormen – een enkele canon daargelaten – of verwijzingen naar het gregoriaans. Hij bevindt zich daarmee in het gezelschap van zowel Joseph Ermend-Bonnal (Paysages euskariens) als Sigfrid Karg-Elert (Trois Impressions).
Rijk en veelkleurig
In het openingsdeel Les Grandes Orgues de la Basilique de Saint Maximin kan de luisteraar direct kennismaken met Reuchels rijke harmonieën. Het stuk is een eerbetoon aan de kracht en de uitstraling van het beroemde Isnard-orgel in Saint Maximin.
In een ander deel wordt de mysterieuze sfeer van een begraafplaats met cipressen verklankt met de zachtste registers van het orgel. In Voiles multicolores au port de Toulon wordt met chromatische motieven en sterk wisselende dynamiek het beeld van veelkleurige zeilen en een bries aan de haven opgeroepen.
Verteller
Bert den Hertog laat zich als een uitstekend verteller horen. Beeldend en kleurrijk orgelspel, virtuoos en stijlbewust. Hij verrast de luisteraar met de verfijnde en subtiele klank van de grondstemmen en de Flûte harmonique, maar ook met de imposante kracht van de tongwerken en het tutti van het orgel in de Haagse Elandstraatkerk.
Drie van de twaalf stukken die Den Hertog koos, worden herhaald in bonustracks, uitgevoerd op het Sauer/Mühleisen-orgel in de Propsteikirche in Dortmund, dat wat neutraler klinkt dan het Haagse instrument. Deze toevoeging zorgt wel voor een interessante vergelijkingsmogelijkheid.
Overtuigend
Voorbeeldig is de inhoud van het boekje bij deze cd: een uitstekende schets van de componist en prima toelichtingen bij de muziek, aangevuld met fraaie en verhelderende kleurenfoto’s.
Bert den Hertog slaagt er overtuigend in om Eugène Reuchsel uit de schaduw van zijn grote tijdgenoten naar voren te laten treden. Daarmee wordt het beeld van de Franse orgelkunst van de vorige eeuw verbreed.
Eugène Reuchsel: Promenades en Provence
Promenades en Provence: Les Grandes Orgues de la Basilique de Saint-Maximin; Tambourinaires sur la place des Vieux Salins; Nuages ensoleillés sur le Cap Nègre; Le Cloître de Saint-Trophime à Arles; Petit cimetière et cyprès autour de la vieille église de Bormes-les-Mimosas; Voiles multicolores au port de Toulon; Les Cloches de Notre-Dame des Doms en Avignon; Jour de fête aux Saintes-Maries-de-la-Mer; Profil de la porte d’Orange à Carpentras; Le Moulin d’Alphonse Daudet à Fontvielle; La Chartreuse de Montrieux, au crépuscule; Visions à l’Abbaye de Sénanque + drie bonustracks (herhaling van drie delen)
Bert den Hertog, Franssen-orgel Elandstraatkerk Den Haag & Propsteikirche Sankt Johannes Baptist Dortmund (bonustracks)
Diamond Line – ER 197225, TT 74’58, booklet 24 pp, EN/ NL, € 10 | bertdenhertogorganist.nl / bestellen per mail.