De Duitse organist Gerd Schaller bouwt gestaag door aan zijn verzameling cd-opnamen van orgeltranscripties van complete Bruckner-symfonieën. Na opnames van de Negende en de Achtste is er nu ook een van de Vijfde. En dat terwijl hij die niet zo lang geleden al opgenomen had. Maar na de Achtste op het Cavaillé-Coll-orgel in Rouen opgenomen te hebben, wilde hij ook graag de Vijfde daar opnemen. Het resultaat is meeslepend en indrukwekkend.
advertentie
Je kunt je afvragen waarom je een transcriptie van een complete Bruckner-symfonie op cd zou zetten, als het origineel al in talloze uitvoeringen te koop is. Iets anders wordt het wanneer je zo’n uitvoering live meemaakt. Dan zal het naar alle waarschijnlijkheid een bijzondere ervaring zijn.
Zo hoorde ik afgelopen zomer in de St. Ouen in Rouen een transcriptie van de Metamorphosen van Richard Strauss. Dat is een van de mooiste stukken muziek die ik ken, maar wel geschreven voor drieëntwintig strijkers. Om het stemmenweefsel te laten horen, moet de organist steeds wisselende registraties gebruiken. Dat zorgt voor een onrust die het origineel niet kent. Ik vond het een fascinerend concert, maar niet helemaal overtuigend.
De Vijfde van Bruckner heeft weer andere eigenaardigheden. Ik kan deze symfonie bijna dromen in de uitvoering van Otto Klemperer met het Philharmonia Orchestra en heb het altijd een weerbarstige compositie gevonden. Het is alsof Bruckner steeds eerst de stukken op het bord zet, voor hij ermee gaat spelen. Vanwege het op het eerste gehoor fragmentarische karakter van de Vijfde, is dé uitdaging om het stuk toch onder één spanningsboog te houden.
En laat Gerd Schaller juist daar nu in slagen. Ik vind dat een grote prestatie, waar ik diep van onder de indruk ben. Daarbij zal vast meespelen dat de kathedraal van klank die Bruckner in zijn Vijfde Symfonie bouwt, juist in een kathedrale ruimte beter tot haar recht komt dan in een concertzaal. Maar dan is het nog steeds de interpreet die zo’n symfonie in de ruimte moet zetten. Gerd Schaller slaagt daar op fenomenale wijze in.
Je zou verwachten dat het tweede deel, het Adagio, op orgel beter werkt dan het derde deel, het Scherzo. Zeker, dat Adagio klinkt prachtig, maar dat Scherzo knalt eruit: ongelooflijk! Dit is nu zo’n transcriptie die een verrijking voor het concertrepertoire zou zijn.
Als ik dan toch nog een kritisch puntje mag maken: de opname is wat mij betreft aan de directe kant. Daardoor klinkt het orgel minder fijnzinnig dan in werkelijkheid. Want die Cavaillé-Coll in Rouen is zó’n mooi orgel. Maar dat hoor je er niet helemaal vanaf. Vooral de tongwerken klinken wat grof. Dat is jammer, juist omdat zij het koper uit de oorspronkelijke orkestpartituur moeten doen vergeten. Dat lukt zo niet helemaal.
Maar verder is deze cd een sensatie. Ken je de orkestversie al, dan zou je deze transcriptie toch eens moeten beluisteren. En ken je de symfonie nog niet? Dan zou ik die toch eerst maar eens gaan beluisteren. Bijvoorbeeld in een uitvoering onder leiding van Schaller zelf, die voor hetzelfde platenlabel gestaag bouwt aan een complete opname van Bruckners symfonieën voor orkest.
/Bruckner 5 for organ
I. Introduction. Adagio – Allegro; II. Adagio. Sehr langsam; III. Scherzo. Molto vivace (schnell) – Trio; IV. Finale. Adagio – Allegro moderato
Gerd Schaller, Cavaillé-Coll organ in St. Ouen, Rouen
Hänssler Profil – PH25051, TT 75’52, opname 2025, booklet 24 pp. (DU/EN/FR), prijs € 17,00 | haensslerprofil.de