Deze dubbel-cd rond Franz Liszt en Richard Wagner belicht de complexe artistieke en persoonlijke verhouding tussen beide componisten. Op het monumentale orgel van de Hofkirche in Luzern verbindt Stéphane Mottoul Liszts orgelkunst met Wagners operawereld in overtuigende transcripties.
advertentie
Franz Liszt en Richard Wagner hadden een belangrijke band met de Zwitserse stad Luzern. Liszt was de mentor en promotor van Wagner, die uiteindelijk zijn schoonzoon werd toen hij met Cosima Liszt trouwde.
Het paar woonde jarenlang in de villa ‘Tribschen’ bij Luzern, waar Wagner aan belangrijke opera’s werkte. Liszt, steunpilaar van Wagner, verbleef vaak in hotel ‘Schweizerhof’ en beïnvloedde het muziekleven in de stad. Dat leidde uiteindelijk tot de start van het beroemde Luzerner Festival.
Vriendschap
Liszt en Wagner werden verbonden door een jarenlange vriendschap, die pieken en dalen kende. Ongeveer zeshonderd bewaard gebleven brieven getuigen daarvan.
Nadat Wagner een nieuwe sponsor had gevonden in de persoon van de zonderlinge Ludwig II van Beieren, verflauwde de vriendschap met Liszt. Toen Wagner bovendien een relatie aanging met Cosima en zij notabene met haar kinderen bij hem introk in ‘Tribschen’ werd het contact zelfs helemaal verbroken.
Op initiatief van Wagner vond er later min of meer een verzoening plaats. Maar ook daarna waren de wederzijdse gevoelens wisselend.
Titel
De titel van deze opname, Lamento e Trionfo (Klacht en Overwinning), duidt deze bijzondere kunstenaarsrelatie op verschillende manieren.
Of, zoals Stéphane Mottoul het uitlegt: ‘Muziek is een geneesmiddel. Een mens mag weliswaar klagen, maar steeds weer moet men een weg vinden, om verder te gaan – wat er ook gebeurt. Dat zien we in het leven en de muziek van Liszt en Wagner terug’.
Hofkirche
Dat deze dubbel-cd desondanks in de belangrijkste kerk van de stad werd opgenomen, is om meerdere redenen een goed idee.
Jaren geleden kreeg ik van de vorige organist van de Hofkirche, Wolfgang Sieber, een rondleiding door het enorme orgel — een fascinerende ervaring. In het front uit 1648 staat de grootste orgelpijp van Zwitserland, met een lengte van 10,7 meter en een doorsnede van 572 millimeter.
Over het gewelf lopend bereikten we de grote kamer waarin het Fernwerk zich bevindt, in 1862 persoonlijk gefinancierd door orgelbouwer Friedrich Haas. Via een opening in het gewelf laten de dertien registers ervan hun hemelse geluid horen.
Maar, pas op ! Het Fernwerk beschikt over een ‘regenmachine’, waar je als luisteraar auditief kletsnat wordt. Tien jaar geleden is het orgel door de firma Kuhn nog uitgebreid met een Echowerk, waarmee het totaal aantal registers uitkomt op 103.
Kans
Hebben Liszt of Wagner ooit dit orgel bespeeld of tenminste gehoord? Dat is eerder onwaarschijnlijk, al kan het ook niet helemaal worden uitgesloten.
Liszt was een klaviertijger en toonde veel interesse voor het orgel. Wagner daarentegen was geen uitzonderlijk pianist en had weinig tot niets met het orgel.
Mottoul
Stéphane Mottoul (*1990) is sinds 2021 organist van de Hofkirche. Hij heeft een diepgaande interesse voor het orgelwerk van Liszt, die hij naar eigen zeggen zeer bewondert. Er is zelfs sprake van een uiterlijke gelijkenis tussen beiden, voeg ik eraan toe.
Daarnaast was het een wens van Mottoul om de lange traditie van het spelen van transcripties Wagners operafragmenten levend te houden. Veel van die transcripties werden in de negentiende eeuw gemaakt door de Engelse organist Edwin H. Lemare.
Liszt
Met dit dubbelalbum levert Stéphane Mottoul een overtuigend bewijs van zijn grote kunstenaarschap. Vanzelfsprekend horen we een soevereine virtuositeit en een subtiel gevoel voor poëzie in de drie grote Liszt-werken.
Bijzonder indrukwekkend is hoe de organist de sinistere en macabere sfeer treft van het korte Am Grabe Richard Wagners van Liszt. Dit is echt wel het toppunt van religieuze mystiek ‘alla Liszt’ anno 1883! Precies zoals we die ook kennen uit zijn late pianowerken.
Wagner
De tweede cd maakt ons vertrouwd met de ‘unendliche Melodie’ van Wagner, het Duitse volksepos en de Teutoonse graalverhalen van Parsifal en Lohengrin.
‘Slow music’, lange melodische lijnen, harmonisch diffuus, én weergaloos mooi. Mede dankzij door de fantastische klank van het orgel en de perfecte beheersing behandeling ervan door de organist. Met bewonderenswaardige souplesse leidt hij de luisteraar langs de talloze dynamische wisselingen en kleurschakeringen in het voorspel tot Der fliegende Holländer Parsifal en Tristian und Isolde, evenals door de bittere dramatiek van Isoldes Liebestod.
Als je dit hoort, begrijp je wel waarom Wagners muziek onder organisten van meet af aan geliefd was.
Tot slot
Opname en artwork zijn van hetzelfde hoge niveau dat de producties van Aeolus kenmerkt. In alle opzichten een vijfsterrenproductie!
Franz Liszt – Richard Wagner – Lamento e Trionfo
Liszt: Ad nos, ad salutarem undam C minor S. 259; Evocation à la Chapelle Sixtine G minor S. 658;
Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen F minor S. 179; Prelude and Fugue on B.A.C.H. B flat major S. 260;
Am Grabe Richard Wagners A major S. 202; Wagner: Prelude to ‘Die Meistersinger von Nürnberg’;
Prelude to ‘Parsifal’; Karfreitagszauber (arr. Stéphane Mottoul); Prelude to ‘Tristan und Isolde’; Isoldes Liebestod; Prelude to ‘The Flying Dutchman’.
Stéphane Mottoul, Hofkirche St. Leodegar, Luzern (CH)
Aeolus – AE-11481, 2CD / SACD, TT 148’12, booklet 32 pp EN/DU, prijs € 29,99 | aeolus-music.com
