Op woensdag 26 augustus is organist, docent en componist Bert Matter op 89-jarige leeftijd overleden. Matter was ruim dertig jaar organist van de Walburgiskerk in Zutphen. Als hoofdvakdocent aan conservatoria van Arnhem en Den Haag (1969-1992) is hij van invloed geweest op generaties Nederlandse organisten.
advertentie
Bet Matter werd op 29 april 1937 geboren in Baambrugge en groeide op in een gereformeerd predikantsgezin.
Hij studeerde orgel aan het Rotterdams Conservatorium bij Piet van den Kerkhoff en improvisatie bij Cor Kee. Als organist was hij eerst actief in Rotterdam-Charlois, Hoogeveen, Almen en De Wijngaard in Zutphen.
Organist
In 1969 volgde hij Cornelis (Cor) Bute op als organist van de Walburgiskerk in Zutphen, waar hij tot het voorjaar van 2002 aanbleef. Hij was daar een drijvende kracht achter de in 1996 afgeronde restauratie van het Bader/Timpe-orgel.
Bert Matter gaf concerten in Nederland, elders in Europa (onder meer Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland, Noorwegen en Zwitserland) en in de Verenigde Staten. Hij genoot daarbij ook grote bekendheid als improvisator. Van zijn spel verschenen vele opnamen, gemaakt op het orgel van de Walburgiskerk, zowel vóór als na de restauratie.
Componist
Hij schreef in de loop van zijn carrière een veertigtal composities, Zijn oeuvre is veelal gebaseerd op psalmen en gezangen en sterk beïnvloed door de minimal music van onder anderen Steve Reich. Een groot aantal van zijn composities werd in 2002 door vier van zijn leerlingen (Els Dijkerman, Johan Luijmes, Toon Hagen en Klaas Stok) vastgelegd op de cd Bert Matter Organ Works.
Docent
Matter was van 1960 tot 1967 docent aan de Deventer Muziekschool. In 1967 werd hij docent theoretische vakken aan het Utrechts Conservatorium, gevolgd door hoofdvakdocentschap orgel aan de conservatoria van Arnhem (1969-1992) en Den Haag (1987-1992).
In binnen- en buitenland trad hij op als gastdocent en jurylid bij verschillende concoursen. Samen met Peter Molenaar was hij auteur van het boek In goede harmonie (2009), een werkboek voor het maken en spelen van koraalzettingen bij de Geneefse psalmen.
Bestuurlijk was Matter actief in de Koninklijke Nederlandse Organistenvereniging en de Internationale Orgeldagen Rijnstreek. Van 1967 tot 1970 was hij hoofdredacteur van tijdschrift Het Orgel.
Onderscheiden
In 1997 werd hij benoemd tot Ridder in de orde van Oranje-Nassau. Voor zijn bijdrage aan de Nederlandse Orgelcultuur werd hem in 2012 de Sweelinckprijs toegekend. Hij kreeg de prijs uitgereikt voor zijn rol in de vorming van jonge organisten, zijn improvisatietalent en zijn composities.
Toen ik nog een klein jochie was, begeleidde Bert mijn moeder, Hilly Ornee, sopraan, in de Walburgiskerk. Om de verhalen waarmee zij, na repetities, thuiskwam, moesten wij erg lachen. Bert had humor, een eigen kijk op zaken en een hoop lef. Ik had graag nog eens met hem over die tijd (eind jaren zestig) gesproken. Ik wens familie en naasten veel sterkte.
Najaar 1980 kon ik uitgebreid met Bert Matter kennismaken. We organiseerden het project ‘Cor Kee tachtig jaar’, Domkerk, Utrecht. Piet Kee, Jan Welmers en Bert speelden ieder een meesterlijke improvisatie, afgewisseld door een Limburgs harmonie-orkest.
Ook nadien kon je altijd genieten van Berts spirituele orgelwerk, rake observaties, spitse grappen.Een groot en veelzijdig is ons ontvallen.
Bert, je deed goed werk, je blijft ons in herinnering. Rust in vrede.
Een groot verlies voor de orgelwereld!
Wat was Bert een begaafd musicus en bovenal een vriendelijk mens…
Zijn cd’s met minimal music staan als een huis en waren voor mij vaak een bron van troost na muzikaal zeer teleurstellende kerkdiensten in de eigen gemeente. Ook de prachtige Bach-vertolkingen blijven je bij.
Ik wens de nabestaanden veel sterkte en Gods zegen toe.
Als Organistenvereniging kring Arnhem hadden we het voorrecht om les te krijgen van Bert Matter in het harmoniseren van de Psalmen volgens de 5-3-8 methode (In goede Harmonie als lesboek). Zelf tenorzettingen maken en spelen. Zelf voorspelen maken. Een zeer inspirerende docent. Vorig jaar mocht ik in Elst zijn Psalm 1 uitvoeren met ons koor: Gelukkig is de mens. In zijn kenmerkende stijl. De Psalm eindigt met: Gelukkig is DIE mens. Dat zijn wij allen die met Bert Matter hebben mogen werken
In 1966, Deventer Muziekschool, organiseerde hij een orgelreisje. Gebr Van Vulpen, Laurenskerk in Rotterdam, St. Bavo in Haarlem, Laurenskerk in Alkamaar. Overal konden we even spelen. Chinees na afloop. Dit alles met zijn oude Citroën.
Zeven jaar mocht ik in Arnhem bij Bert orgel en kerkmuziek studeren. Bij toerbeurt in de Eusebius, de Walburgis en de Stevenskerk. Een onophoudelijke bron van inspiratie. Vandaag speelde ik nog zijn versie van ‘Ich ruf zu Dir’: een canon in de septiem, een slotkoraal met de c.f. in canon, de niet meer te vergeten meesterhand(en). Met respect.
Denkend aan Bert hoor ik prachtige orgelmuziek. Maar ik denk ook aan onze bijzondere vriendschap in Zutphen. Zo speelde hij bij mijn promotie op het VU-orgel en gaf hij voor ons een familieconcert bij ons 50 jarig huwelijk. Ik ben geen vakorganist, maar kreeg wel lessen van Bert. Bijzonder was het dat ik de sleutels van kerk en orgel bij hem mocht halen en hij mij het orgel toevertrouwde. In de jaren negentig hadden we intensief contact in de Stichting Henrick Baderorgel. Bijzonder waren ook de after-concert drankjes bij Bert en Marjan thuis. Bert was een half jaar jonger dan ik. Een man die veel voor mij heeft betekend
Bij het overlijden van Bert Matter denk ik vooral terug aan de tijd dat wij beiden docent waren in Arnhem en op het idee kwamen om een practicum te organiseren voor de studenten kerkmuziek. Bij Bert volgden ze immers het vak ‘kerkelijk orgelspel’ en bij mij ‘kerklied/gemeentezang’. Het leek ons leuk en zinvol om dat sámen te doen. Dus combineerden we op gezette tijden onze lessen, en lieten de studenten dan beurtelings optreden als organist, cantor of “zingend gemeentelid”. Het was duidelijk waar dat practicum gehouden moest worden! Inspirerende en vruchtbare middagen werden het, met Bert als enthousiaste gastheer in zijn geliefde Walburgiskerk. Wat een bijzondere collega om mee samen te werken!
Ik kende Bert al meer dan 40 jaar en hij noemde mij zijn ‘financiele dokter’ en een a-typische bankier. Vele warme en dankbare herinneringen, teveel om op te noemen! Sinds 2025 wonen we in ‘De Dekenije’ / de oude muziekschool en in mei gaf Bert ons nog een privé-concert op het Baederorgel op een mooie zaterdagochtend en … gelukkig heb ik dit gefilmd. Wat een bijzonder musicus, creatief en origineel en … nog veel meer!!!!!!
Als collega-organist in de geref. Wijngaard in Zutphen herinner ik me een, zoals dat toen nog heette, ‘gezamelijke dienst’ in de Walburg, een 1e pinksterdag, begin jaren ’90.
Een ‘volle bak’, met een avondmaalsviering waar bijna geen eind aan kwam. En Bert improviseerde op t fantastische orgel (van voor de restauratie) Zelden zal de Geest zo uitgestort zijn… Geweldig en uniek, hoe zowel t orgel als de ruimte bespeeld werden. Een enorm inspirerende belevenis.
Als kind was ik al gebiologeerd door het orgelspel van Bert Matter. Samen met Roel Smit, als cantor, leidde hij samenzangavonden annex ‘leerhuis’ in de Catharinakerk in Doetinchem. Een inspirerende voorbeeld dat navolging verdient!
De Stichting tot behoud van het Nederlandse orgel denkt met dankbaarheid terug aan Bert Matter. Zijn liefde en inzet voor het Nederlandse (historische) orgel zal niet worden vergeten.
Traan….
Met een groot gedachtegoed lees ik het bericht van overlijden van organist Bert Matter. Mijn contact met Bert was niet intens, maar op sommige momenten indringend, gepassioneerd en met een geweldig gesprek! Eén ervaring wil ik delen voor wie het leest: toen vader en ds. Matter predikant was te Hellevoetsluis preekte hij vaak de avonddienst te Brielle waar ik het orgel bespeelde en zoon Bert met vader mee ‘moest’! Na de dienst nam Bert regelmatig plaats naast mij op de orgelbank, gepaard met een discussie over gespeelde Eredienst, om nooit te vergeten….. Ee hebben het vanuit zijn huis, kijkend over de IJssel vaak over die ‘oude’ tijd gehad, met zijn (on)mogelijkheden en duurzame herinnering. Ik gedenk…, Willem Christian
Als kind had ik twee muzikale passies: kerkorgels en minimal music. Slechts enkelen hebben deze twee zaken samengebracht. Het beluisteren van Matters minimalimprovisaties en -composities (vaak met zang erbij) bracht bij mij een enthousiasme te weeg dat mijn klasgenoten bij boybands en housemuziek hadden. Ik herinner mij dat Bert Matter mij in die tijd eens opbelde vanwege een cd-bestelling of zo. Ongelooflijk!! De rockster belt mij hoogstpersoonlijk! Grote minimalcomponisten zoals Glass en Reich leven nog, maar zijn inmiddels op heel hoge leeftijd. Matter heeft net als hen in een moeilijke culturele periode de simpele drieklank een tijdloze nieuwe glans gegeven. En daar put ik nog steeds dankbaar mijn inspiratie uit.
Bert Matter: vernieuwing en traditie waren bij hem in goede handen. Meesterlijke improvisator, inspirerende interpreet, eigenzinnig denker op gebied van muziek, kerk en maatschappij. Heilige huisjes waren voor hem niet veilig, hij brak ze af en kwam met wat beters, op recalcitrante en creatieve wijze, altijd inspirerend door zijn warme menselijkheid. Mijn meeleven voor zijn familie en talloze oud-leerlingen.
We gedenken hem in stille weemoed en grote dankbaarheid.
Jos van der Kooy
Prachtig verwoord, Jos. Dank!
Ik bewaar warme herinneringen aan Bert Matter en aan de vele radio-opnamen die ik met hem heb mogen maken. De cd-uitgave ‘Bert Matter – Improvisaties’ is hiervan een van de klinkende resultaten. Ik wens zijn naasten, bekenden en vrienden, waaronder zijn vele oud-leerlingen, veel sterkte.
Een laatste brief van mij aan Bert komt nu helaas te laat. Hierin staat de herinnering aan een van zijn soms krasse, maar ook vermakelijke uitspraken, gedaan na een voorspeeluur in de Eusebius ca. 1974. ‘Organisten komen later ambtshalve sowieso in de hemel!’
Meteen onder dit citaat schreef ik in de brief bemoedigend dat hij op zeer korte termijn hier nu wellicht bevestiging van zou krijgen. Want hij lag in een hospice had ik net gehoord. En ik heb hem nogmaals bedankt voor de goede lesjaren en het contact daarna.
Vorig jaar zomer heb ik Bert voor het laast in de Walburg uitvoerig gesproken. Hierbij veel plezier gehad aan de wederzijdse herinneringen uit de jaren zeventig. En het feit dat we ooit beiden het zoontje van een dominee waren. Een half jaar geleden hebben we nog heel gemoedelijk met elkaar gebeld. Maar zijn lijf liet het steeds meer afweten …
Ik gedenk Bert in ere!
De woorden ‘geweldig’ en ‘ontzettend’ hoor ik nog altijd zoals Bert die met kracht uitsprak bij een enthousiast of kras verhaal. Dat eerste woord heeft woensdag 26 augustus, wellicht met precies dezelfde intonatie, ook bij de hemelpoort geklonken …
Een iconisch Nederlands organist is overleden. Een zeer inspirerend, muzikaal vakman met een groot hart. Je kon over alles met hem praten, bijna direct stootte hij door tot de kern. Zijn liefde voor zijn instrument in de Walburgiskerk was spreekwoordelijk groot, maar hij was beslist niet eenkennig. Bert zal zeer gemist worden. Hij heeft vele talentvolle organisten opgeleid en vele anderen van goede raad voorzien. Bert’s naam is bekend in de gehele internationale orgelwereld, niet in de laatste door zijn overal gespeelde „Von Gott will ich nicht lassen“. Heel veel sterkte voor zijn familie en zijn naasten.
Zijn BWV 564. Op het Bader. Ongekend. Of zijn improvisaties rond melodieën uit het Liedboek, in processie stijl.
Ik denk nog vaak terug aan de inspirerende lessen die ik een aantal jaren bij hem mocht volgen in de Walburgiskerk van Zutphen.
We konden het altijd goed met elkaar vinden. Hij was een groot musicus die velen heeft geïnspireerd.
De nabestaanden wens ik heel veel sterkte toe.
Bert Matter mocht ik interviewen voor de Orgelvriend. Dat was een boeiende ervaring, een groot vakman en origineel mens.
Mijn eerste kennismaking met Bert Matter was via de cd ‘Magnificat’ uit Zutphen waar ik er erg van onder de indruk was en nog steeds ben.
Aanstaande zondag speel ik psalm 90 van hem als eerbetoon.
Een icoon is ons ontvallen. Geweldige organist, kerkmusicus, componist, improvisator, docent en inspirator. Sterkte aan nabestaanden, vrienden en bekenden.
Een groot vakman die boeiende en voortreffelijke muziek heeft geschreven en bovenal sympathiek.
Ik denk met veel plezier terug aan zijn inspirerende lessen improvisatie en kerkelijk orgelspel. Hij heeft veel invloed uitgeoefend op mij en tal van andere organisten.
Sterkte voor de nabestaanden.