Vorig jaar vierde componist Daan Manneke zijn tachtigste verjaardag. Als eerbetoon verscheen de bijzonder fraaie cd ‘Archipel X’, met Gerben Budding op het Utrechtse Domorgel, samen met sopraan Nanette Mans.
advertentie
Het eerste deel van Archipel X wordt omlijst door een hommage aan de twaalfde-eeuwse componisten Leoninus en Perotinus, in een werk dat filmisch tijd en ruimte overbrugt en een middeleeuwse sfeer oproept.
Daartussen klinkt door Manneke zelf gekozen muziek die hem gedurende zijn leven heeft geïnspireerd: Bach, gregoriaans, Messiaen, Franck en Couperin. Dat is meteen een hogeschoolvoorbeeld van programmeerkunst, waarin oude en nieuwe muziek met elkaar in dialoog gaan; een karakteristiek van het gehele concept van de cd.
Psalmen
Het sonoor en tijdloos gebeier van de Utrechtse Domklokken luidt het tweede gedeelte in en gaat verrassend over in de Basler Psalmen, een magistraal monument van Daan Manneke voor het Geneefse psalter, gecomponeerd ter gelegenheid van het duizendjarig jubileum van de Münster in Basel.
Vergeet bij deze zeven psalmen alle tot nu toe bekende Hollandse koraalkunstenmakers; Manneke brengt koraalbewerkingen terug tot de essentie: puur en speels muziek maken met materiaal dat direct aan de cantus firmus is ontleend.
Adembenemend
Een bijzondere repertoirevondst is de toevoeging van een sopraan. Quasi improviserend gaan organist en zangeres een speelse, spannende en afwisselende dialoog met elkaar aan. De klanktaal onmiskenbaar eigentijds, maar nooit extreem experimenteel. Geen misverstand: de psalm is nooit ver weg. De soepele, tegelijk kernachtige stem van Nanette Mans blijkt geknipt voor deze compositie.
Ook organist Budding gaat overtuigend met de partituur om. Hij toont zich virtuoos op de toetsen en registers van het Domorgel en kiest precies die rijkdom aan expressieve klankkleuren die Manneke verlangt.
Adembenemend is het wanneer tussen de quasi-geïmproviseerde muziek de psalmmelodie opduikt, in fragmenten of integraal. Zoals in Psalm 65, die de veelzeggende titel Friedenskonzert für Sopran und Orgel meekreeg. Daar vindt een glorieuze ontlading plaats: een hoogtepunt van de cd, een klankspel én klankcontemplatie die indruk maken en ontroeren door schoonheid en zeggingskracht.
Eilanden
De opname is helder, ruimtelijk en gedetailleerd. Het boekje draagt met passende foto’s en teksten bij aan de beleving. Het archipelconcept had daarin nog explicieter kunnen worden toegelicht: een landschap van ‘eilanden’, elk met een eigen karakter, zicht tot elkaar verhouden maar samen een geheel vormen. Muzikaal vertaalt zich dat in een klankwereld die boeit en uitnodigt om eindeloos in op te gaan.
Hulde
De cd is een hulde aan een belangrijk componist én aan het Geneefse psalter. Een productie die staat als een kathedraal; uitnodigend om te betreden en te beleven.
Archipel X
Manneke: Organum; Bach: Christum wir sollen loben schon, BWV 611; Gregoriaans: Alleluia pour la fête de la dédicace; Messiaen: Verset pour la fête de la dédicace; Franck: Lento et fugue (uit Prélude, fugue et variation, opus 18); Dufay: Alma redemptoris Mater; Sweelinck: Echo Fantasia in Dorian mode SwWV 261; Couperin: Gloria, 5-ième couplet (uit Messe pour les Couvents); Manneke: Basler Psalmen (Psalm 8, 84, 105, 65, 47, 118, 33)
Gerben Budding, Bätz- orgel (1831), Domkerk Utrecht; Nanette Mans, sopraan
Attacca – ATT 2025173, TT 77’, 2024, prijs € 12,50 | attacca.nl
