De laatmiddeleeuwse orgelkas van het Peter Gerritsz-orgel verlaat eind augustus de Koorkerk in Middelburg. Dat maakte de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) gisteren bekend. Op 30 augustus starten de werkzaamheden om de historische orgelkas over te brengen naar het CollectieCentrum Nederland (CCNL) in Amersfoort. Daar zal de RCE de kas onderzoeken met het oog op een toekomstige hereniging met het deels bewaard gebleven binnenwerk.
advertentie
Het Peter Gerritsz-orgel werd tussen 1478 en 1481 gebouwd voor de Nicolaïkerk in Utrecht. Volgens de RCE is het voor zover bekend het oudste orgel ter wereld waarvan zowel de oorspronkelijke orgelkas als het binnenwerk bewaard zijn gebleven.
Rijksmuseum
Toen het instrument in 1885 niet langer voldeed voor de eredienst en werd vervangen door een nieuw orgel van Witte, werd het aangekocht door de Staat der Nederlanden. Het kreeg een plek in het Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en Kunst, de voorloper van het Rijksmuseum.
De orgelkas kreeg in 1952 in bruikleen een plaats in de Koorkerk in Middelburg. Het binnenwerk bleef in de rijkscollectie en bevindt zich inmiddels al enige tijd in het CollectieCentrum Nederland in Amersfoort.
Bezwaar
Al jarenlang bestaan plannen om de oorspronkelijke onderdelen van het instrument weer samen te brengen. Aanvankelijk probeerde de gemeente Middelburg met een aantal bezwaarmakers uit binnen- en buitenland de overplaatsing van de kas tegen te houden. In 2009 namen de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de minister van Cultuur toch het besluit tot overplaatsing.
Na nieuwe vergunningen om het orgel te mogen verwijderen, volgenden opnieuw bezwaarprocedures. Deze leidden uiteindelijk tot een uitspraak van de Raad van State waarmee de verhuizing van de kas kan worden.
Onderzoek
Na aankomst in Amersfoort gaat de orgelkas eerst in quarantaine en wordt de conditie ervan onderzocht. Daarna volgt nader onderzoek naar de mogelijkheden om kas en binnenwerk weer te verenigen. De verwachting is dat het orgel uiteindelijk een plaats kan krijgen op een orgelbalkon in de Utrechtse Nicolaïkerk, waarvoor het oorspronkelijk werd gebouwd.
Harenkarspel
De vrijgekomen plaats in de Koorkerk wordt ingenomen door de orgelkas van het zogenoemde Harenkarspel-orgel. Deze rijk beschilderde kas uit de zestiende eeuw hing tot de bouw van een Ypma-orgel in1885 in de kerk van Harenkarspel. Sinds 1888 is de kas eigendom van het Rijk. Deze werd jarenlang tentoongesteld in de voorhal van het Rijksmuseum. De kas wordt eveneens door de RCE in bruikleen aan de Koorkerk gegeven.